İtikaf ve Dopamin Detoks İlişkisi

  • Esra Büyükcombak
  • Esra Büyükcombak
    12 Nis 2023 07:58
    Bir önceki yazımda sebepleriyle yazmaya çalıştığım Ramazan, güzel ahlâkı ve alışkanlıkları geliştirmeyi hedeflemek için çok doğru bir zamandır. Oruçtaki temel düsturlar göz önünde bulundurulunca toplumdaki ortak disiplinlerle sosyal bir eğitimin anahtarıdır- bir futbol takımının birlikte antrenman yapmasına veya bir ordunun hareket stratejisine benzer. Otuz günlük oruç, dayanılacak kadar kısa, ancak eski alışkanlıkları bile fiilen değiştirecek kadar uzundur. 


    Oruç, insanın sadece yemekle yaşamadığının, bir tüketiciden çok daha fazlası olduğumuzun açık bir göstergesidir. Aslında ne yapıp ne yapmayacağımızı karar vererek ve emir, yasakları uygulayarak öz disiplin uyguluyoruz. Bu, kendi nefsimizin efendisi olmanın oldukça güçlü bir yoludur. Oruç bu nedenle önemli bir manevi disiplindir. Bu, kişinin iradesini güçlendirme ve öz kontrolüyle ilgili bir durumdur. İrade eksikliği olumlu değişimin önündeki en önemli engeldir. Kaslarda olduğu gibi kişinin iradesinin düzenli antrenmanlarla güçlendiğini gösteren bilimsel araştırmalar vardır. Düzenli alıştırmalar olmadığı takdirde, irade kasları zayıflar. 


    İrade gücünün zıttı bağımlılıktır, bu da esasen özdenetim eksikliğidir. Beyin hareketliliğinde nörokimyasal olarak, oruç tutmak, iradenizi ve özgüveninizi arttırır. Bu da dopamin hormonu seviyelerinin artmasına bağlı olarak, davranışların daha kontrollü ve bilinçli olması şeklinde gerçekleşir. Hazır Ramazan ayındayken ve bedenimiz oruca alışmışken bazı davranışları dopamin detoksuyla değiştirmeye var mısınız? 


    Kısaca Dopamin Hormonu


    İnsan beyni her yönüyle eşsiz özelliklerle yaratılmıştır. Dopamin, beyinde doğal olarak üretilen ödül ve motivasyondan sorumlu hormondur. Dopamin hormonunun hareket, hafıza, öğrenme, motivasyon, dikkat ve odaklanma, uyku düzeni, stres seviyesi üzerinde etkileri vardır. Bu yüzden dopamin miktarının fazla veya az salgılanması bazı sorunlara sebep olabilir. Parkinson, alkol, uyuşturucu, sosyal medya gibi bağımlılıkları bu sorunlara örnek verilebilir. Bizim keyif alacağımız davranışlarımıza sebep olan ve bir şeyler yapmak için motivasyon veren bir arzudur. Bu elbette kötü bir durum değildir, fakat kendimizi kontrol edememeye başladığımızda sıkıntılı sonuçların ve bağımlılıkların görülmesi kaçınılmaz olur.


    Dopamin Detoksunun Önemi


    Dopamin detoksu, ödül duyarlılığını azaltmak için belirli bir sürede dopamin üreten faaliyetlerden veya “zevklerden” uzak durmayı gerektirir. Davranışlara oruç tutturmak diyebileceğimiz bu detoksta görev alan dopamin, beynimizde ödül hormonu olarak geçen bir kimyasaldır. Keyif veren durumlar beynimizden dopamin hormonu salgısını arttırır ve kendimizi daha mutlu hissetmeye başlarız. Saatlerce bilgisayar başında oyunla veya sosyal medyada vakit geçirmek, alışveriş yapmak, çikolata cips yemek… Mutlu olmak için bunları sürekli yaptığımızda ise zamanla bağımlı olarak “dopamin toleransı” geliştiririz. Zevk aldığımız aktiviteleri ne kadar tekrarlarsak tekrarlayalım eskisi kadar mutlu olamadığımızın farkına bile varamayız. Yani bizi kısa vadede mutlu eden aktiviteler, uzun vadede sıkıntıya sokarak gerçek anlamda fayda sağlayacağımız eylemlerden uzaklaştırır. Zevk aldığımız için çok fazla tekrarladığımız sonrasında da sıkıldığımız, aktiviteleri kontrol altına almanın yolu dopamin detoksundan geçiyor. Ancak dopamin detoksunun bilimsel olarak araştırılmış bir yaklaşım olmadığını belirtmek gerekir. Bu yaklaşımla yemek, içmek, aşırı internet kullanmak, alışveriş yapmak, heyecan ve yenilik arayışı gibi bağımlılığa neden olan duygusal aktivitelere daha az yönelim sağlanır. İşte bu noktada Ramazan ayı vesilesiyle daha zor olan dil, kulak ve göz orucunu tutabilenler aslında dopamin detoksuna da başlamış olurlar. 


    Dopamin Detoksu Olarak İtikâf 


    Dopamin detoksuna niyetiniz varsa kendinizi sosyal medya, sağlıksız besinler veya gereksiz alışveriş gibi zararı dokunabilecek uyaranlardan uzaklaştırmaya hazırsınız demektir. Dürtüsel alışkanlıklar ve yaşam tarzı seçimleri dopamin üretimini dengeler. Dürtüsel alışkanlık, bir kere alışkanlık kazanıldıktan sonra bu davranışların yoğun şekilde tekrarlanmasıdır. Anlık ödüllerin (mutluluk) yerine, beynimizin potansiyel olarak biz fark etmeden, bağımlılık yapan davranışlardan uzaklaşmak için ara vermesine veya sıfırlamasına fırsat tanımasıdır. Çünkü insan vücudu, belirli uyaranlara maruz kalmasa bile doğal olarak dopamin üretir. 


    Dopamin detoksunun doğru tanımı, dünyadan uzak durma dönemidir. Ramazan ayının son günlerinde sünnet olduğu için yaygın olan itikâfla birebir uygunluk gösteren bu tanım kendimizi ruhen ve bedenen sıfırlamak suretiyle yenilenmemizin gerekliliğini gösterir. İtikâf, insanı dünyevî meşguliyetlerden uzaklaştırıp daha fazla ibadete vesile olmasının yanında, tefekkür etme imkânı da sağlar. Zaman zaman kendimizi dinlemeye ve nefsimizi arındırmaya ihtiyacımız vardır. Bilimsel çalışmaları devam eden dopamin detoksunu da itikâf gibi birkaç saat veya birkaç gün yaparak zihninizi arındırabilir ve dinlendirebilirsiniz. Alışkanlıkları değiştirip, iradeyi güçlendirmek ve daha iyi bir karakter geliştirmek için fırsat olan bu günleri en güzel şekilde değerlendirebilmek ve arınmak ümidiyle…


    [email protected]          Twitter:@esrabc

    12 Nis 2023 07:58