ABD Yaptırımları Yürürlükte: Türkiye'den Mahan Air'e Kısmi Kısıtlama, Çin Uçuşlara Devam Ediyor

ABD’nin İran havacılık sektörüne yönelik yeni yaptırımlarının sonuçları hızla ortaya çıkmaya başladı. İkincil yaptırımlara maruz kalmaktan çekinen bazı ülkeler, havalimanları ve hava yolu şirketleri, İranlı taşıyıcılarla ilişkilerini yeniden değerlendirmeye aldı. Bu durum çok sayıda uluslararası seferin askıya alınmasına veya iptal edilmesine yol açarken İran’ın hava ulaşım ağını da sekteye uğrattı.

Yaptırımlar, İranlı hava yolu şirketlerine yakıt, bakım, yer hizmetleri ve bilet satışı hizmeti sağlayan kuruluşları da kapsıyor. Dolar merkezli küresel finans sistemine erişimlerini kaybetmekten endişe eden çok sayıda kuruluş, İranlı hava yolu şirketleriyle ilişkilerini durdurmayı veya sınırlandırmayı gözden geçiriyor.

ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, yeni önlemlerin İran üzerindeki ekonomik baskıyı artırmayı amaçladığını söyledi. Bessent, yabancı havalimanları ile hizmet sağlayıcıların İranlı şirketlerle çalışmayı reddetmesi halinde bu şirketlerin uluslararası uçuşlarını sürdürmekte giderek daha fazla zorlanacağını belirtti.

İKİ ÜLKEDEN ‘TAM YASAK’

Doğrudan önlem alan ilk ülkelerden biri Gürcistan oldu. Tiflis yönetimi, İran’dan gelen ve İran’a giden bütün uçuşları durdurdu. Bu karar, bazı ülkelerin yeni ABD yaptırımlarına ne kadar hızlı karşılık verdiğini gösterdi.

Azerbaycan da benzer bir adım atarak İranlı hava yolu şirketlerinin düzenlediği uçuşları 22 Eylül’den itibaren askıya aldığını açıkladı. Bakü yönetimi, kararını doğrudan İran havacılık sektörüne uygulanan ABD yaptırımlarıyla ilişkilendirdi.

İki ülkenin aldığı kararlar, İran’ın yolcu trafiği bakımından önemli bölgesel pazarlardan biri olan Kafkasya ile hava bağlantısına yeni bir darbe vurdu.

İKİ BAŞKENT UÇUŞ AĞINDAN ÇIKTI

Irak’ta yetkili kaynaklar, İran’dan gelen uçuşların Bağdat Uluslararası Havalimanı’na kabul edilmesinin durdurulduğunu bildirdi. Yetkililerin, bazı seferlerin her yıl çok sayıda İranlı ziyaretçiyi ağırlayan Necef’e yönlendirilmesi seçeneğini değerlendirdiği aktarıldı.

Irak, gerek dinî ziyaretçiler gerekse iki ülke arasında seyahat eden yolcular bakımından İranlı hava yolu şirketlerinin en büyük pazarlarından biri olduğu için karar özel önem taşıyor. Uçuşların askıya alınması, çok sayıda seyahat şirketini yolcu trafiğinin aksamasını önlemek amacıyla karayolu ulaşımı dahil alternatif seçenekler aramaya yöneltti.

Umman’da ise Tahran ile Maskat arasındaki uçuşlar iptal edildi. İranlı yetkililer, yeni kısıtlamaların aşılması için görüşmelerin sürdüğünü açıkladı.

BAE ASKIYA ALDI

İran’ın ISNA haber ajansı, Birleşik Arap Emirlikleri’nin İran havacılık sektörünü hedef alan ABD yaptırımlarına uyum kapsamında perşembe günü İranlı hava yolu şirketlerine ait bütün uçuşları askıya aldığını bildirdi. Karar, çarşamba günü farklı destinasyonlara yönelik çok sayıda uçuşun iptal edilmesinin ardından geldi.

ISNA, “İranlı şirketlerin Birleşik Arap Emirlikleri’ne yönelik bütün uçuşları gece yarısından itibaren iptal edildi” ifadelerini kullandı.

Bir yolcu, AFP’ye yaptığı açıklamada, Iran Airtour’a ait Dubai seferinin, yolcular biletlerini almış olmasına rağmen Tahran’dan planlanan kalkış saatine kısa süre kala iptal edildiğini söyledi.

TÜRKİYE’DEN KISMİ KISITLAMA

Al Arabiya’da yer alan habere göre Türkiye, İranlı hava yolu şirketlerine yönelik kapsamlı bir yasak açıklamadı. Ancak Mahan Air’den bazı seferlerini askıya almasını istedi. Açıklanan uçuş programlarına göre İstanbul’a düzenlenen bazı seferler dahil, diğer uçuşlar devam etti.

İran’ın daha küçük ölçekli bazı hava yolu şirketleri de belirli bölgesel destinasyonlara uçmayı sürdürdü. Bu durum, kısıtlamaların ülkeden ülkeye değiştiğini ve bütün pazarlarda aynı ölçüde uygulanmadığını gösterdi.

TÜRKMENİSTAN’DA İZİN ÇIKMADI

Kısıtlamalara katılan ülkeler arasına Türkmenistan da eklendi. İran Sivil Havacılık Kurumu, Varesh Airlines’ın Tahran–Duşanbe seferinin Türkmenistan hava sahasından geçiş izni alamaması nedeniyle Tahran’a dönmek zorunda kaldığını doğruladı. Ancak kararın bütün İranlı taşıyıcıları kapsayan kalıcı bir hava sahası yasağı olup olmadığı henüz açıklanmadı.

AVRUPA’DA DURUM NE?

Avrupa’da yeni yaptırımların ardından ülke bazında ilan edilmiş kapsamlı bir hava sahası yasağı tespit edilmedi. Bununla birlikte Avrupa Birliği’nin Ekim 2024’te Iran Air, Mahan Air ve Saha Airlines’ı yaptırım listesine alması, İranlı şirketlerin Avrupa’ya düzenli seferlerini büyük ölçüde sona erdirmişti. Birleşik Krallık da Kasım 2024’te Iran Air’e varlık dondurma yaptırımı uygulayarak doğrudan tarifeli seferleri daha da sınırlandırmıştı.

BATI ASYA KORİDORU AÇIK

Yeni yaptırımlara rağmen İranlı taşıyıcıların Rusya, Tayland, Afganistan, Pakistan, Hindistan ve Vietnam’a yönelik seferleri tamamen kesilmiş değil. Uçuş takip verileri, yaptırımların yürürlüğe girmesinin ardından İran’dan Bangkok, Phuket ve Kabil’e uçuşların sürdüğünü gösterirken, diğer bazı Asya destinasyonları da Tahran Havalimanı’nın programında yer almaya devam etti.

ÇİN UÇUŞLARI DEVAM EDİYOR

Kısıtlamaların kapsamı genişlese de İranlı hava yolu şirketleri için bazı uluslararası destinasyonlar açık kalmaya devam ediyor. Pekin yönetiminin ABD’nin tek taraflı yaptırımlarına karşı olduğunu açıklamasının ardından Guangzhou ve Şanghay dahil Çin’e yönelik uçuşlar sürdürüldü.

Bazı seferler Ermenistan ve Birleşik Arap Emirlikleri’ne yapılmaya devam ederken, Türkiye ve Irak’a yönelik sınırlı sayıdaki uçuş da belirli havalimanları ve alternatif destinasyonlar üzerinden sürdürüldü.

TAHRAN, NASIL YANIT VERECEK?

İran ise ABD yaptırımlarına uyan ülkelere karşı önlem alabileceği mesajını verdi. İranlı yetkililer, ülkenin hava yolu şirketlerinin faaliyetlerini engelleyen veya sınırlandıran devletlerin İran’a yönelik uçuşlarında benzer kısıtlamalarla karşılaşabileceği uyarısında bulundu.

Gelişmeler, İran havacılık sektörünün, ülkenin hava sahasının uzun süre kapalı kalmasına ve seyahat trafiğinde büyük aksamalara neden olan son savaşın etkilerinden kurtulmaya çalıştığı bir dönemde yaşandı.