Güney Afrika liderlerine göç protestosu: Kongo'da çatışmalar ve Ebola zirve gündeminde

Haber: Türkmen Terzi - Güney Afrika

Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde (KDC) hızla yayılan Ebola salgını ve ülkenin doğusu ve kuzeyindeki şiddetlenen çatışmalar zirvenin ana  gündemini oluşturdu.

Zimbabwe lideri Emmerson Mnangagwa, zirvedeki konuşmasında, ülkesine ambargo uygulayan batılı devletlere “aptal ülkeler” ifadesini kullanırken, zirveye katılan liderlerin kapalı oturumlarda, Güney Afrika’da yaşayan vatandaşlarının malları yağmalanarak apar topar sınırdışı edilmelerinden “incindiklerini” ifade ettikleri yerel basına yansıdı.  

Güney Afrika Devlet Başkanı Cyril Ramaphosa, başkanlar zirvesi öncesinde KwaZulu-Natal Üniversitesinde düzenlenen SADC 2050 Vizyonu konulu konferansta yaptığı konuşmada, “ülkesinde son aylarda göçmen karşıtı gruplar tarafından komşu ülkelerin vatandaşlarının ayrımcılığa ve kötü muameleye maruz bırakılmasından derin endişe ve utanç duyduklarını" Ifade etmişti.

Zirveye, KDC,Tanzanya ve Malawi ile seçimlerin olduğu Zambiya’nın liderlerinin katılmadığı, temsilcilerini gönderdikleri gözlendi.

Cyril Ramaphosa’nın başkanlık ettiği zirve 17 Ağustos’ta yapıldı. Ramaphosa SADC’nin 2026-2027 dönem başkanlığına seçilirken, Zambiya gelecek dönem başkanlığını üstlenecek. Esvatini Kralı III. Mswati ise SADC Siyaset, Savunma ve Güvenlik İşbirliği Organı’nın başkanı seçildi.

KDC’de çatışmalar ve Ebola korkusu

Zirvede Kongo Demokratik Cumhuriyeti’ndeki (KDC) çatışmaların sona erdirilmesi çağrısı yapıldı. SADC, KDC halkıyla dayanışmasını yineleyerek ülkede barış ve güvenliğin sağlanması için bölgesel ve uluslararası çalışmaların sürdürülmesini istedi.

Örgüt ayrıca sivillerin korunması, insani ve sağlık yardımlarının güçlendirilmesi ve kapsayıcı bir siyasi diyaloğun desteklenmesi gerektiğini belirtti.

Mozambik’in Cabo Delgado bölgesinde terörle mücadele ve barışın korunması için yürüttüğü çalışmalar da desteklendi.

Madagaskar’daki siyasi gelişmeler konusunda ise SADC, reform sürecine desteğini yineledi ve taraflara sorunlarını diyalog yoluyla çözme çağrısı yaptı.

Göç için bölgesel çözüm çağrısı

Zirvede Güney Afrika’nın göç yönetimi konusunda sunduğu rapor da ele alındı. SADC, göçün temel nedenlerinin ele alınması için bölgesel düzeyde koordineli ve çok boyutlu bir diyalog başlatılması çağrısında bulundu. Örgüt, göç sorununa kapsamlı ve sürdürülebilir çözümler geliştirilmesi gerektiğini belirtti.

Zirvenin bir diğer önemli gündem maddesi KDC’deki Ebola salgını oldu. SADC, üye ülkelerden hastalıkların izlenmesi ve salgınlara hazırlık konusunda işbirliğini artırmalarını istedi.

Örgüt, Ebola salgınıyla mücadelede KDC’ye desteğin sürdürülmesi ve ülkeler arasında zamanında bilgi paylaşımı yapılması çağrısında bulundu.

Angola, Güney Afrika ve Zimbabve ile Afrika Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezleri, Dünya Sağlık Örgütü ve diğer ortaklar, Ebola ile mücadeleye sağladıkları mali ve teknik destek nedeniyle takdir edildi.

SADC ülkelerinin El Niño kaynaklı olası kuraklık ve diğer iklim şoklarına karşı hazırlıklarını artırması istendi. Zirvede erken uyarı sistemleri, kuraklığa hazırlık, sulama yatırımları ve kuraklığa dayanıklı ürünlerin kullanılması önerildi.

Bölgesel tarım ticaretinin artırılması için de gümrük dışı engellerin kaldırılması, standartların uyumlaştırılması ve sınır ötesi taşımacılığın geliştirilmesi çağrısı yapıldı.

Sanayileşme ve kritik mineraller

Zirvede SADC’nin 2020-2030 kalkınma planının ara dönem değerlendirmesi de ele alındı. Sanayileşme, bölgesel değer zincirleri, tarımsal üretim, kritik mineraller, adil enerji dönüşümü, ekonomik koridorlar, sınır kapıları ve sağlık finansmanı öncelikli alanlar olarak belirlendi.

46.SADC Zirvesi’nin teması “Altyapı geliştirme, tarım ve kritik minerallerin dönüşümü yoluyla adil bir dünya arayışında dirençli, sürdürülebilir ve kapsayıcı sanayileşme” olarak belirlendi.

Zirvede SADC Turizm UNIVISA anlaşması da onaylandı. Üye ülkelere anlaşmayı imzalama çağrısı yapıldı. Uygulamanın bölge içinde seyahati kolaylaştırması, turizmi ve yatırımları artırması hedefleniyor.

Zimbabve’ye yaptırımların kaldırılması çağrısı

SADC, Zimbabve’nin 2027-2028 dönemi için BM Güvenlik Konseyi geçici üyeliğine seçilmesini memnuniyetle karşıladı. Örgüt, Zimbabve’ye uygulanan yaptırımların kaldırılması yönündeki çağrısını da yineledi ve yaptırımların ülkenin ekonomik potansiyelini sınırladığını belirtti.

Zirve ayrıca Angola’nın 29-30 Ağustos’ta Luanda’da düzenleyeceği Afrika Birliği Olağanüstü Zirvesi’ne katılım davetini kabul etti. Toplantının Afrika’da çatışmaların önlenmesi ve çözüm mekanizmalarının güçlendirilmesine odaklanması bekleniyor.

SADC Devlet ve Hükümet Başkanları Zirvesi’nin Zambiya’da yapılması kararlaştırıldı.

16 Ülkeyi Bir Araya Getiren Bölgesel Güç

Güney Afrika Kalkınma Topluluğu (SADC), bölge ülkeleri arasında siyasi, ekonomik ve sosyal işbirliğini geliştirmeyi amaçlıyor. 40 yılı aşkın süredir faaliyet gösteren topluluk; bölgesel barış ve güvenliğin korunması, ticaret ve yatırımların artırılması, altyapının geliştirilmesi ve ekonomik entegrasyonun güçlendirilmesine odaklanıyor.

SADC Genel Sekreteri Elias Magosi, bölgenin yaklaşık 382 milyon kişilik nüfusa ve 847 milyar doların üzerinde toplam gayrisafi yurt içi hasılaya (GSYH) sahip olduğunu belirtti.

Bölgede sanayileşme ve kritik mineraller öne çıkıyor. SADC ülkeleri; lityum, kobalt, grafit, manganez, bakır, platin grubu metaller ve nadir toprak elementleri gibi kaynaklar açısından zengin. Topluluk, bu kaynakların ham madde olarak ihraç edilmesi yerine bölgede işlenmesini ve katma değer oluşturulmasını hedefliyor.

Tarım ve gıda güvenliği de SADC'nin öncelikleri arasında yer alıyor. Bölge ülkeleri sulama, mekanizasyon, iklime dayanıklı tarım, tohum sistemleri ve tarımsal işleme alanlarında yatırımlar yapıyor. Zirvede verilen bilgiye göre bölgedeki gıda güvensizliği yüzde 16 azaldı.

SADC, sanayileşmenin hızlandırılması için enerji, ulaşım, limanlar, lojistik ve dijital bağlantı altyapısının geliştirilmesini de gerekli görüyor. Bölgesel ticaret ve yatırımın artırılmasıyla ülkeler arasındaki ekonomik entegrasyonun güçlendirilmesi hedefleniyor.

SADC Liderlerine Göç Protestosu

Güney Afrika'nın Durban kentinde düzenlenen protestoda, SADC Zirvesi için bir araya gelen bölge liderlerine düzensiz göç konusunda daha fazla adım atılması çağrısı yapıldı.

March and March hareketinin düzenlediği gösteriye yaklaşık 200 kişi katıldı. Organizatörler yaklaşık 3 bin kişinin katılmasını bekliyordu. Potestocular Güney Afrika'daki belgesiz göçmenlerin sayısındaki artışa tepki gösterdi.

March and March lideri Jacinta Ngobese-Zuma, Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa'nın düzensiz göçmenlere yönelik protestolarla ilgili açıklamalarını eleştirdi. Ramaphosa, daha önce Afrikalı göçmenlere yönelik muamele nedeniyle "derin bir utanç" duyduğunu belirtmişti. Ngobese-Zuma ise hükümetin göç konusunu doğrudan ele alması gerektiğini savundu. SADC zirvesinin yapıldığı bölgede çok geniş güvenlik önlemlerinin alındığı gözlendi. Zirveye sahte belgelerle akredite olmak isteyen üç kişi tespit edilerek tutuklandı.