Tarihî Gerçekler Karşısında Savunma Psikolojisi

13. Uluslararası Bediüzzaman Sempozyumu münasebetiyle, Bediüzzaman Said Nursi’nin Papa’ya kitap ve mektup gönderip göndermediği üzerinden bazı çevrelerde yeniden “O da bir diyalogçuydu.” şeklinde değerlendirmeler yapılmaya başlandı.

Bu tartışma üzerine bazı hususları hatırlatmak gerektiğini düşünüyorum.

Bazen bir şahsı veya bir düşünceyi savunma gayreti, insanı tarihî gerçeklerin kendisinden uzaklaştırabiliyor. Bunun en güzel örneklerinden biri de “Üstad Hazretleri Papa’ya kitap gönderdi, mektup göndermedi.” şeklindeki savunmadır.

Peki, gerçekten mesele bundan mı ibarettir?

Biraz geriye dönüp Peygamberimizin hayatına baktığımızda, farklı bir tabloyla karşılaşırız.

Peygamberimiz Hz. Muhammed (a.s.m.), döneminin farklı inançlara mensup hükümdarlarına mektuplar göndermiştir. Bizans İmparatoru Herakleios’a, Sasani hükümdarına, Habeşistan Necaşî’sine ve İskenderiye Mukavkısı’na elçiler aracılığıyla mesajlar ulaştırmıştır.

Üstelik bu mektupları sadece yazıp bir kenara bırakmamış; sahabelerini bizzat elçi olarak görevlendirerek muhataplarına göndermiştir. Yani farklı inançlara mensup hükümdarlarla iletişim kurmak, İslam’ın ilk döneminde bilinen ve uygulanan bir yöntemdir.

Habeşistan örneği ise daha da dikkat çekicidir.

Mekke’de Müslümanlara yönelik baskılar arttığında Peygamberimiz, bazı sahabelerini Habeşistan’a hicret etmek üzere göndermiştir. Çünkü Habeşistan hükümdarı Necaşî’nin adaletli bir hükümdar olduğu bilinmekteydi. Müslümanlar, kendi inançlarından olmayan bir hükümdarın ülkesine sığınmış ve orada güven içinde yaşamışlardır.

Bu hadise bize önemli bir hakikati de gösteriyor: Müslüman fakat zalim bir hükümdarın zulmünden, Hristiyan fakat adil bir hükümdara sığınmak dinen caizdir. Demek ki adalet ve zulüm, yalnızca kişinin dini kimliği üzerinden değerlendirilmez. Asıl ölçü, adalet ve hakkaniyettir.

Öyleyse bir davranışı birileri için caiz görüp başka biri için caiz görmemek, aynı ölçüyü herkese uygulamamak demektir. Böyle bir yaklaşım ise hakikat ve adalet anlayışıyla bağdaşmaz.

Hakikat, kişiye göre değişmez; ölçü herkes için aynı olmalıdır.

Dolayısıyla farklı inançlara mensup insanlarla veya onların temsilcileriyle iletişim kurmayı başlı başına sakıncalı bir davranış gibi göstermek, İslam tarihinin ilk dönemindeki bu örneklerle bağdaşmaz.

Burada asıl yapılması gereken, herhangi bir şahsı savunmak veya eleştirmek değil; olayın kendisini doğru anlamaktır.

Bediüzzaman Said Nursi’nin Papa’ya kitap gönderdiği konusu da “Mektup göndermedi, kitap gönderdi.” cümlesiyle kapatılacak kadar basit değildir. Öncelikle olayın belgeleri ortaya konulmalı; gönderilen eserin mahiyeti, amacı ve dönemin şartları birlikte değerlendirilmelidir.

Çünkü tarih, savunma cümleleriyle değil, belgelerle konuşur.

Bir şahsı seviyor veya düşüncelerini benimsiyor olabiliriz. Fakat bu, tarihi olayları kendi istediğimiz biçimde yorumlamamızı gerektirmez. Bilakis hakikate bağlılık, sevdiğimiz şahıslara bağlılığımızdan daha üstün olmalıdır.

Peygamberimizin farklı inançlara mensup hükümdarlara elçiler gönderdiği bir tarihi gerçekken, bugün benzer bir iletişimi değerlendirirken neden aynı tarihi ölçüyü kullanmayalım?

Bence asıl düşünmemiz gereken soru budur.