4 "İyi" Vergi

Ekonomik büyüme beklenenden düşük çıktı; vergi gelirleri tahmin edilen seviyenin altında kaldı. Dahası giderler de artınca bütçe dengesi bozulma sinyalleri vermeye başladı. İlk sekiz ayın hesabına bakınca geçen yıl aynı dönemde 2,1 milyar tl fazla veren bütçe dengesinin bu yıl 8,5 milyar tl açık verdiğini görüyoruz. Hükümet bütçe açığını kapamanın çaresini vergileri artırmakta görmüştür, bu noktada kendilerine yol gösterelim, iyi vergileri birlikte inceleyelim istedim. İyi derken esasen iki şeyi kastediyorum. Birincisi bu vergilerden kaçmak çok zor, ikincisi kaçılıyorsa da sonuç ekonomiyi daha verimli hale getiriyor. Halihazırda artırılan vergilerin bir kısmı zaten bu gruplara giriyor, diğerlerinin de artırılmasında fayda var. 1. Ücret vergisi: Gelir vergisinin altında yer alan ücret vergisi maaş üzerinden kesilen vergidir. Sermaye gelirleri gizlenebilirken, maaşın gizlenmesi zor olmaktadır. Ücret vergisinin bir avantajı da progresif yani artan etki göstermesidir. Maaşı daha yüksek olandan daha fazla vergi alarak gelir uçurumunu kapatma şansı da sağlıyor. Bu noktada kaçak eleman çalıştıran yada bütün personele asgari ücret üzerinden vergi ödeyen işletmelerin nasıl engelleneceği ayrı bir yazı konusu olur. 2. Emlak vergisi: Emlak vergisi de kaçması zor bir vergi çeşididir. Vergisi çok diye elinizdeki gayrimenkulleri satsanız bile alan kişinin ödemesi lazım. Yapılmış ev yıkılmaz, belki yeni ev yapımında bir miktar yavaşlamaya yol açabilir ama o da diğer vergi türleri kadar oynaklık yapmaz. Özellikle arazi, arsa üzerinden alınan vergiler ekonomide herhangi bir dalgalanmaya sebep olmaz. Vergi arttı diye ülkedeki arsa miktarı değişecek değil. Emlak vergisinin tek dezavantajı regresif yani azalan etki göstermesidir. Gelir yükseldikçe verginin aile bütçesi içindeki payı düşmektedir. Bu durumu düzeltmek için ülkemizde ilk konut üzerinden vergi ödenmiyor. Birden fazla ev sahibi iseniz, zaten düşük gelir grubundan çıkmışsınız demektir, vergi ödüyorsunuz. 3. Benzin vergisi: Benzin üzerinden alınan vergi, kullanım vergisi gibi bir işlev görmektedir. Yani yolları kullananlar daha fazla benzin harcayacakları için özellikle yeni yol yapımında buradan toplanan vergiler kullanılabilir. Ayrıca benzin kullanan kişiler genelde fiyata çok duyarlı değildir. Ülkemiz yeni benzin zamlarıyla birlikte, benzinden en yüksek vergiyi alan ülke olmuştur. Bizde benzin fiyatları insanların daha az araba kullanmasına ya da daha az benzin yakan arabaları tercih etmelerine sebep olmaktadır. Bu etkileri de negatif olarak değerlendiremeyiz. Sonuçta bu, daha az trafik ve daha az hava kirliliği anlamına geliyor. Benzin üzerinden alınan vergiler bu açıdan da iyi vergi kategorisine girer. 4. Karbon vergisi (Pigovyan vergi): Nasıl benzin vergisi yeni yol yapımında kullanılabilirse bu vergi de karbon atık kirliliğini dengelemek için kullanılabilir. Karbon vergisi pigovyan vergi grubuna girer. Arthur Pigou tarafından geliştirilen bu modelde negatif dışsallık oluşturan aktiviteler vergilendiriliyor. Negatif dışsallığa örnek olarak kömür, petrol ya da doğalgaz yakarak karbon gazı salınımı yapan bir fabrikayı verebiliriz. Bu üretici doğayı kirletmekte ama bunun karşılığında topluma bir tazminat ödememektedir. Doğaya zararlı karbonu tüketenlerden alınan bu vergiyle hem devletin gelirleri artırılmakta hem de karbon tüketimi azaltılmaktadır. Karbon vergisinin Türkiye için bir diğer avantajı da küresel ısınmayı engelleyici çevre dostu yapısıyla uluslararası itibarımıza da katkıda bulunacak bir vergi olmasıdır. Diğer "zararlılar"ın vergilendirilmesi: Karbon vergisi en popüler pigovyan vergidir. Ama bunun dışında alkol, sigara gibi toplum için zararlı sonuçları çok olan ürünlerin vergilendirilmesi de "iyi"dir. Bu mallar üzerinden alınan vergiler, mesela alkol ve sigaranın sebep olduğu sağlık sorunları düşünülürse, sağlık harcamaları için iyi birer kaynak oluştururlar. Alkol ve sigara üzerindeki vergilerin artırılmasının yanı sıra doymamış yağ, asitli içecek gibi sağlığa zararlı diğer ürünlerden de vergi alınmalıdır. Bu vergiler de bizim hükümete önerilerimiz olsun.