Merkez Bankası'nı anlamak...
Bu aralar Merkez Bankasının politikaları piyasada çok konuşuluyor. Faize ne oluyor? Enflasyon mu hedefliyor? Neden döviz satıyor? Merkez Bankası’nın anlaşılamadığıyla ilgili şikayetlerin sonu gelmiyor. Aslında Merkez Bankası’nı anlamadığını söyleyen kesim ufak bir azınlık. Neden ufak bir azınlık diyorum, çünkü sokaktaki vatandaşa son bir sene içerisinde faize ne oldu diye sorsanız alacağınız cevap belli.
Yılbaşında iyiydi fakat Mayıs ayında artmaya başladı, Temmuz’da birden fırladı diyeceklerdir. Konut kredisi %10’dan 12-13’lere çıktı, ihtiyaç kredisi 12’den 17’ye çıktı diyeceklerdir. Kasım ayında her ikisi birden %2 daha arttı diyeceklerdir. Bu değişiklik karşılık oranlarıyla mı sağlanmış, faiz koridoruyla mı sağlanmış, orası aslına bakarsanız sonucu değiştirmiyor. Para politikası dediğimiz Merkez Bankası’nın hergün alıp verdiğimiz paranın miktarını değiştirmesidir. Eğer gevşek para politikası uyguluyorsa fazla para var demektir ve bir şey eğer çoksa değeri düşeceği için bankadan kredi alırken az faiz öderiz. Yok eğer sıkı para politikası uyguluyorsa piyasada az para vardır, kıymetlidir, borç istiyorsak çok faiz ödememiz gerekir. Demekki bu sene içerisinde Merkez Bankası para politikasında sıkılaştırma yapmıştır.
Temmuz’da tüketici tarafından hissedilen birinci artış Mayıs’ta son halini alan karşılık oranlarının artırılması uygulamasının iki ay sonraki yansımasıdır. Karşılık oranlarını artırarak Merkez Bankası Bankaların elindeki paranın daha fazlasını kendi bünyesinde tutmuş ve piyasadaki para miktarını azaltmıştır. Tüketici kredilerindeki faiz artışının diğer kredilerden fazla olmasının nedeni ise Haziran ayında BDDK tarafından tüketici kredilerinde bankalara getirilen ek maliyettir.
Kasım ayında hissettiğimiz ikinci artış ise Merkez Bankası’nın uygulamaya başladığı faiz koridoru uygulamasının yansımasıdır. Faiz koridoru Merkez Bankasının uyguladığı iki farklı faiz arasındaki farka verilen addır. Hangi iki faizden bahsediyoruz: Gecelik borç alma ve verme faizi. Gecelik borç alma faizi, Merkez Bankası borç alacağı zaman ödeyeceği faizi, verme faizi de borç vereceği zaman kendine ödenmesini istediği faizi gösterir. Burada dikkat etmemiz gereken bu işlemin gecelik olduğudur, yani bırakın uzun vadeyi bir haftalık bile değil, bir gecelik borçlanmadan bahsediyoruz. Merkez Bankası Kasım ayında bu iki faiz arasındaki farkı artırmıştır. Ağustos ayında bu iki faiz %5 ve %9, yani aradaki fark 4 puanken, Kasım ayında borç verme faizini %12,5’e yükselterek aradaki farkı 7,5 puana çıkartmıştır. Bu ne demek oluyor, Merkeze para verecekseniz bundan ancak %5 elde ederken, alırken %12,5 maliyet ödüyorsunuz. Mümkünse gecelik borçlanmayın ya da maliyetine katlanın anlamına geliyor. Merkez Bankası hem spekülatif hareketleri engellerken, hem de bankaların likiditeyi dikkatli yönetmelerini teşvik ediyor.
Merkez Bankası’nın sıkılaştırma yaptığını anladık. Sıkılaştırma yapmasının sebebi enflasyonu kontrol altında tutmaktır. Enflasyon dediğimiz malların fiyatındaki artıştır. Sıkılaştırma yaptığınız zaman piyasadaki para miktarını azalttığınız için fiyatlar artamamış oluyor. Öyleyse enflasyondaki gelişmelere bakmamız lazım. Enflasyon Nisan’da %4 civarındayken, Mayıs’ta %7’ye çıktı. İlk sıkılaştırma hamlesinin geldiği vakit budur. İkinci hamle ise Eylül ayına kadar % 6 seviyesinde kontrol altında tutulan enflasyonun Ekim’de %7,5’e fırlaması oldu. Ekim’de hem sigaraya zam geldi, hem de Eylül’de patlayan Avrupa krizinin etkisiyle dolar zirve yaptı.
Bu gelişmeler enflasyonu rotasından çıkardı. Kasım ayındaki sıkılaştırmanın bu durumu düzeltmek için yapıldığını tahmin edebilirsiniz. Fakat ana problem para miktarı değil döviz kuru olduğu için sıkılaştırma tedbirleri yeterli olmadı ve yıl sonu itibariyle enflasyon %10’a ulaştı. 29 Aralık itibariyle Merkez Bankamız hem yeni sıkılaştırma tedbirlerini gündeme getirdi hem de dövize ciddi bir şekilde müdahale etmeye başladı. Bütün bu önlemler enflasyonu kotrol altında tutmak, Merkez Bankasının yasasında da yazdığı gibi fiyat istikrarını sağlamak için.
Kasım ayında hissettiğimiz ikinci artış ise Merkez Bankası’nın uygulamaya başladığı faiz koridoru uygulamasının yansımasıdır. Faiz koridoru Merkez Bankasının uyguladığı iki farklı faiz arasındaki farka verilen addır. Hangi iki faizden bahsediyoruz: Gecelik borç alma ve verme faizi. Gecelik borç alma faizi, Merkez Bankası borç alacağı zaman ödeyeceği faizi, verme faizi de borç vereceği zaman kendine ödenmesini istediği faizi gösterir. Burada dikkat etmemiz gereken bu işlemin gecelik olduğudur, yani bırakın uzun vadeyi bir haftalık bile değil, bir gecelik borçlanmadan bahsediyoruz. Merkez Bankası Kasım ayında bu iki faiz arasındaki farkı artırmıştır. Ağustos ayında bu iki faiz %5 ve %9, yani aradaki fark 4 puanken, Kasım ayında borç verme faizini %12,5’e yükselterek aradaki farkı 7,5 puana çıkartmıştır. Bu ne demek oluyor, Merkeze para verecekseniz bundan ancak %5 elde ederken, alırken %12,5 maliyet ödüyorsunuz. Mümkünse gecelik borçlanmayın ya da maliyetine katlanın anlamına geliyor. Merkez Bankası hem spekülatif hareketleri engellerken, hem de bankaların likiditeyi dikkatli yönetmelerini teşvik ediyor.
Merkez Bankası’nın sıkılaştırma yaptığını anladık. Sıkılaştırma yapmasının sebebi enflasyonu kontrol altında tutmaktır. Enflasyon dediğimiz malların fiyatındaki artıştır. Sıkılaştırma yaptığınız zaman piyasadaki para miktarını azalttığınız için fiyatlar artamamış oluyor. Öyleyse enflasyondaki gelişmelere bakmamız lazım. Enflasyon Nisan’da %4 civarındayken, Mayıs’ta %7’ye çıktı. İlk sıkılaştırma hamlesinin geldiği vakit budur. İkinci hamle ise Eylül ayına kadar % 6 seviyesinde kontrol altında tutulan enflasyonun Ekim’de %7,5’e fırlaması oldu. Ekim’de hem sigaraya zam geldi, hem de Eylül’de patlayan Avrupa krizinin etkisiyle dolar zirve yaptı.
Bu gelişmeler enflasyonu rotasından çıkardı. Kasım ayındaki sıkılaştırmanın bu durumu düzeltmek için yapıldığını tahmin edebilirsiniz. Fakat ana problem para miktarı değil döviz kuru olduğu için sıkılaştırma tedbirleri yeterli olmadı ve yıl sonu itibariyle enflasyon %10’a ulaştı. 29 Aralık itibariyle Merkez Bankamız hem yeni sıkılaştırma tedbirlerini gündeme getirdi hem de dövize ciddi bir şekilde müdahale etmeye başladı. Bütün bu önlemler enflasyonu kotrol altında tutmak, Merkez Bankasının yasasında da yazdığı gibi fiyat istikrarını sağlamak için.
