Anonim Şirket Yöneticilerine Dersler: Ders 1 - Finansa Giriş

Anonim şirket yöneticiliği ciddi ve sorumluluk gerektiren bir iştir, politikacılığa hiç benzemez. Özellikle şirketlerin finansal sağlamlığı ve uzun vadeli mali yönetimleri çok hassas konulardır.

Algı yönetimiyle geçiştirilen finansal krizler, önünde-sonunda hortlar ve yönetimi yerle bir eder, ya da şirketi batırır. Yazının devamında bu iddiamızı örneklerle destekleyeceğiz.

TCMB'nin yaptığı, "ders kitaplarından tercüme faiz-para politikası" sunumunun etkileyici başarısını göz önüne alarak, biz de finansal yönetimle ilgili ders kitaplarından alıntılarla konuyu basit ve maceracı zihinlerin seviyesine indirelim istedik.

1-) Kısa vadeli finansman ihtiyaçları ve bunların yönetimi tamamen bütçe ve likidite ihtiyaçları kapsamında ele alınır. Şirket yöneticileri sorumsuz harcamalarla bütçe hedeflerinden uzaklaşmamalıdır. Lüks ve anlamsız harcamalarla bütçe disiplininden uzaklaşmak, yeni finansal kaynaklar bulma konusunda sıkıntılar oluşturacağı gibi, hissedarların ve borç veren kaynakların (şirketin gerçek sahipleri ve şirket gelirleri üzerinde vadeleri kadar hak sahipleri)  tepkisini çekecektir. Lüks saraylar, anormal derecede dolgun maaşlar, çok pahalı ve rüküş makam araçları ve özel uçaklar, tatil ve gezi masrafları, ilan ve reklam harcamaları vs. vs. bu başlık altında ele alınmalıdır.

2-) Uzun ömürlü mal varlıkları, yatırım projeleri kapsamında verilen kararlara bağlı olarak şekillenir ve uzun vadeli sermayenin doğru ya da yanlış projelere yatırıldığının göstergesidir. Bahse konu olan anonim şirketi gelişmekte olan bir ülkeye benzetirsek: Sermayenin üretimi destekleyen, uzun vadeli, ihracata dönük ve kalifiye istihdam oluşturan sektörlere yönlendirilmesi tek akılcı seçimdir. İnşaat ve rant gibi, kısa vadeli ve sürdürülemez sektörler genelde uzun vadede finansman ve likidite sıkıntılarını beraberinde getirir. Özellikle şirketimiz, ürettiklerini satarak kazandığından daha fazlasını, satın aldıkları için ödemek zorunda kalıyorsa.

3-) Sermaye yapısı (uzun vadeli finansman açısından tartışmasız en önemli kısım)ise öz sermaye ve borç dengesinin birlikte ele alındığı ve adeta şirketin risk yönetiminin belirlendiği alandır. Şirketin borç alabilme kabiliyeti, mevcut borçtan kaynaklanan yükümlülüklerin ödenebilirliği kadar, gelecekte ihtiyaç duyulacak sermaye alternatiflerine erişimi de belirler. Bu yüzden şirketin güvenilirliği, anlı-şanlı itibarı buna bağlıdır. Örneğin: dost bir bankaya ziyarete gider, açıkça para dilenir, fakat banka müdürü tarafından varlığınız bile ikrar edilmezse, başınız dertte demektir. Tabii ki başka bankalara gidip yine para dilenebilirsiniz, fakat artık güvenilmez olduğunuz haberi piyasalara ulaşmıştır bir kere ve alacağınız her borcun çok yüksek bir bedeli olacaktır.

Dersimizi teorik ve soyut dünyanın sıkıcılığından arındırmak için, geçmişte yaşanmış örneklerle biraz renklendirelim:

Son yirmi yılda dev şirketlerin algı ve muhasebe oyunları ya da saadet zinciri yöntemleriyle şişirilmiş bilançolarının, geçici bir süre için, sınırlı sayıda anonim şirket yöneticisini çok ama çok zengin ettiğine şahit olduk, örneğin: Enron, Arthur-Anderson, WorldCom vb. Fakat bugün, o yöneticilerden hiçbiri eski zenginlik ve saltanatlarını sürdürememektedirler. Meselenin hukuki, muhasebe ve mali denetim açısından sebepleri bizim uzmanlık alanımız değil. Fakat finansal yönetim açısından çok çarpıcı bir gerçeği sizlerle ve anonim şirket yöneticiliği heveslileriyle paylaşalım:

Yine finansa giriş kitaplarından alıntı yapalım, tabii basit zihinler için (okuyucularımızı tenzih ederiz). Uzun yıllar aynı şirketin yöneticiliğini yapan ve artık yanlış ve müsrif kararlar verdiğine inanılan yöneticiler (hele bir de şirketin itibarını zedelediklerine, diğer yöneticilerle geçinemediklerine ve yanlış karalar verdiklerine inanılıyorsa) her ne sebeple olursa olsun, yönetimden ayrıldıklarında o şirketin hisseleri piyasada değer kazanır. Bu bir anlamda o yöneticilerin, yönetimde kaldıkları sürece, hissedarlara çok pahalıya mal olduklarının göstergesi olarak algılanır. Görevden alınış şekilleri ticari hukuk kurallarına göre çeşitlilik arz edebilir (tabii o kısım başka bir ders, pardon yazı olabilir).

Anonim şirketle ne alakası var demez ve müsaade ederseniz: Son yazılarımızdaki iddia ile bitirelim: 2016 Ekim ayına kadar, Türkiye'de doların reel değeri olan 4.29 YTL'ye ulaşacağı gerçeğine hazır mısınız? Ve ekleyelim, uzun vadeli büyüme trendi ve karlılık oranları göz önüne alındığında BİST endeksinin 48,000-53,000 bandına döneceğine hazır mısınız?

Doç. Dr. Elvan Aktaş

Valdosta Eyalet Üniversitesi - ABD