Yırtık donla çerez sefası

Anonim Şirket Yöneticilerine Dersler:

Ders 3 – Üst Düzey Yöneticilerin Motive Edilmesi ve İş Sözleşmeleri

Yazı ve yayınlara bir müddet ara versek de, gerek bu köşede gerekse SamanyoluHaberTV’deki canlı yayınlarda belirttiğimiz global trendlerde ve beklentilerimizde herhangi bir yön değişikliği söz konusu değil, maalesef… Dikkatli okuyucularımızı “Gölgeler Yön Değiştirirken (11 Kasım 2014)” başlıklı yazımızı tekrar gözden geçirmeye ve son zamanlarda iyice belirginleşen kur savaşlarını ve politik olayları bir de o çerçevede değerlendirmeye davet ediyoruz.

Son iki yazımızda “anonim şirket yöneticiliği ciddi ve sorumluluk gerektiren bir iştir, politikacılığa hiç benzemez. Özellikle şirketlerin finansal sağlamlığı ve uzun vadeli mali yönetimleri çok hassas konulardır” demiştik.

Fakat bu yazının başlığı sizlere bir ipucu vermiştir herhalde. Bugünkü konumuz son zamanlarda pek bir popüler olan (seçim atmosferinin de verdiği extra motivasyonla) vatanseverlik ve ihanet muhabbetinin ekonomi yönetimine yansımaları. Hatta gaza gelip virajı alamayan bazı kahramanlar(?) işi bedduaya kadar götürmüş durumdalar. İşte tam da bu nokta da, finansa giriş derslerimize kaldığımız yerden devam edelim istedik. Öyle ya, Yeni Türkiye’deki “devletlü” ve “pek mühim” zevat, ülkenin bir anonim şirket gibi yönetilmesi gerektiğine inanıyor. O zaman, şirketin gerçek sahibi hissedarların (vatandaşlar) beklentilerine cevap verecek teknik bir detay, özellikle seçim arefesinde ayrı bir önem kazanıyor:

Şirketlerin üst düzey yöneticileri teknik konuları yönetmekle kalmayıp, aynı zamanda bir tür halkla ilişkiler görevi de üstlendiklerinden, bildikleri herşeyi kamuoyu ile her zaman paylaşamazlar. Bazı ticari sırların doğru zamanlarda doğru hamlelerle uygulanması ve hissedarlara doğru anlatılması elzemdir. İşte bu yüzden, hem bu yöneticileri dürüstlüğe motive etmek, hem de şirket adına canla-başla etkin bir şekilde çalışmalarını sağlamak için onlara maaş ve komisyon (ya da bonus) haricinde şirket hisselerinden uygun fiyata satın alabilme opsiyonu da verilir. Örneğin: ABD’de üst düzey yöneticilerin aldıkları maaş ve komisyorlar, “stock option” denilen, doğrudan şirket hisseleri ile “çok uygun” fiyattan yapılan ödemelerin yanında “çerez parası” bile olamaz. Burada amaç, yöneticileri şirketin menfaatleri doğrultusunda çalışmaya motive etmektir. Yani: şirket hisseleri yükseldikçe yöneticiye yapılan toplam ödeme de yükselmiş olur.

Medya ve akademik çevrelerde 2008-2009 global likidite krizinden beri “afedersiniz AKePe” iktidarının ekonomi yönetimine yapılan eleştiri-tavsiyeleri göz önüne aldığınızda, çok istikrarlı bir şekilde eleştirilerin teknik verilere dayandığına ve yabancı uzmanların da benzer eleştiriler getirdiğine şahit olursunuz.

İlginç olan, birkaç gün önce, yırtık don edebiyatı işine geldiğinde bunu siyasi rant unsuru olarak kullanmaktan çekinmeyen bir bakanın, eleştirilere getirdiği ilginç suçlama (felaket tellalığı, kriz çığırtkanlığı, vs.) ve sonunda ettiği kefen parası bedduasıdır.

1-) Eleştirilere açık olmak, yeri ve zamanı geldiğinde bunlara tatmin edici cevaplar vermek, donuna yaptırdığın yalı büyüklüğündeki çerez-yamalar karşılığında görevindir. (bknz: BP CEO’sunun başına gelenler)

2-) Ekonomi yönetimi ciddi bir iştir ve seçim dönemleri de dahil, siyasi ortamın alışılmış seviyesizliklerine kurban edilmemelidir. (bknz: TÜSİAD ve TCMB’nin hain ilan edilmesi, vs. vs.)

3-) Madem o kadar kendinden eminsin: Hodri meydan! Sahibi olduğun şirket veya şirketleri Dolar üzerinden hem de değişken faizle borçlandır da, hissedarların gönlüne su serp. Vatandaş da görsün ki, iddia ettiğin gibi dolardaki yükseliş sadece spekülatiftir (Türkiye piyasasını ne kadar büyük sanıyorsun bilmem ama, çerez kabuklarından koklattığın birkaç danışmanın vardır herhalde, olmazsa cengaver silahşor jöleli danışmana sorarsın, o sana anlatır).

4-) Varsa yüreğin: Tam da dürüst ve delikanlı bir kontrat yapalım, tüm bakan ve ekonomi bürokratlarının maaşları ülkenin GSMH’na endekslensin, hem de dolar cinsinden. Ülke kazandıkça ve zenginleştikçe onlar da zenginleşsin. Öyle ya, tablo pespembe olduğuna göre bu cömert teklif ağzını sulandırmalı…

5-) Madem beddua faslına da girdin, haydi müslümanca birşey daha yapın: şirketlerinizin borçlanma verilerini ve kamudan aldıkları ihaleleri açıklayın. Sizin gibi dini bütün insanlar, eminim bununla da kalmaz, akrabalarının şirketlerini bile temize çıkararırlar.

Tam da seçim öncesi, bu fırsat, bu şov kaçmaz! Saklayacak, hesabını veremeyeceğiniz bir kuruş bile yok, değil mi?

…………..

Anonim şirketle ne alakası var demez ve müsaade ederseniz: Son yazılarımızdaki iddia ile bitirelim: 2016 Ekim ayına kadar, Türkiye’de doların reel değeri olan 4.29 YTL’ye ulaşacağı gerçeğine hazır mısınız? Ve ekleyelim, uzun vadeli büyüme trendi ve karlılık oranları göz önüne alındığında BİST endeksinin 48,000-53,000 bandına döneceğine hazır mısınız?

Doç. Dr. Elvan Aktaş

Valdosta Eyalet Üniversitesi – ABD

Twitter/@ProfElvanAktaş