Evrensel Eğitim Değerleri ile Fethullah Gülen Hocaefendi’nin Eğitim Felsefesinin Karşılaştırmalı Bir Okuması

Eğitim anlayışları, ait oldukları kültürün izlerini taşımakla birlikte, insanlığın ortak vicdanına hitap ettikleri ölçüde evrensel bir anlam kazanır. Bu bağlamda evrensel eğitim değerleri ile Fethullah Gülen Hocaefendi’nin şekillendirdiği Hizmet Hareketi eğitim değerleri karşılaştırıldığında, iki yaklaşım arasında güçlü bir örtüşme ve dikkat çekici bir paralellik olduğu görülür. Bu paralellik, tesadüfi değil; insanı merkeze alan ortak bir ahlâk ve değer anlayışının doğal bir sonucudur.

Evrensel eğitim felsefesi, insanı yalnızca bilişsel bir varlık olarak değil; duygusal, ahlâkî ve sosyal boyutlarıyla ele alır. Bu yaklaşımda “iyi insan yetiştirme” temel hedeflerden biridir. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin eğitim anlayışında da benzer şekilde insana bütüncül yaklaşım ve kalp–kafa izdivacı esastır. Evrensel eğitim, akıl ile vicdanın birlikte çalışmasını önemserken; Hocaefendi, bilginin kalple yoğrulmadığı sürece insanı olgunlaştırmayacağını vurgular. Bu yönüyle iki yaklaşım, insanın hem düşünen hem hisseden bir varlık olduğu noktasında buluşur.

Evrensel değerler içerisinde yer alan sevgi, saygı, şefkat, merhamet, adalet, empati, hoşgörü ve sorumluluk gibi ilkeler, çağdaş eğitim anlayışlarının temel yapı taşlarıdır. Hizmet Hareketi’nin eğitim felsefesinde de bu değerler merkezi bir konuma sahiptir. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin eserlerinde ve sohbetlerinde sevgi, insanî ilişkilerin temeli olarak ele alınırken; merhamet ve adalet, eğitimin ahlâkî pusulası olarak sunulur. Evrensel eğitim, bireyin topluma karşı vicdani sorumluluk bilinci geliştirmesini hedeflerken; Hizmet eğitimi bu sorumluluğu ihlas, ihsan ve itkan kavramlarıyla derinleştirir.

Evrensel eğitim anlayışında bilginin ezberlenmesi değil, anlaşılması ve içselleştirilmesi esastır. Bu yaklaşım, eleştirel düşünme ve öğrenilen bilginin hayata aktarılmasını hedefler. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin eğitim felsefesinde de bilginin özümlenmesi (hazmedilmesi) temel bir ilkedir. Bilgi, yalnızca zihinde taşınan bir yük değil; davranışlara yansıyan bir sorumluluk olarak görülür. Bu noktada evrensel pedagojik anlayış ile Hizmet eğitimi arasında açık bir yöntem birliği vardır.

Evrensel eğitimde öğretmen, yalnızca bilgi aktaran bir figür değil; öğrencisine rehberlik eden, rol model olan bir şahsiyettir. Hizmet Hareketi’nde bu anlayış, “örnekleri kendinden bir hareket” ilkesiyle somutlaşır. Öğretmenin anlattığı değerleri önce kendi hayatında yaşaması, evrensel eğitimdeki “örnek insan” idealinin pratik bir karşılığıdır. Bu yaklaşım, eğitimi sözden çok hâl diliyle yürütmeyi esas alır.

Evrensel eğitim felsefesi, barış içinde bir arada yaşama kültürünü ve kültürler arası diyaloğu teşvik eder. Fethullah Gülen Hocaefendi’nin diyalog prensipleri de bu evrensel hedefle örtüşür. Jill Carroll’un ifade ettiği gibi, Kant, Konfüçyüs, Mill ve Eflâtun gibi düşünürlerin barışçı mesajları ile Hocaefendi’nin eğitim ve diyalog anlayışı arasında güçlü bağlar bulunmaktadır. Bu anlayış, farklı din, dil ve kültürlerden insanları ortak insanî değerler etrafında buluşturmayı amaçlar.

Evrensel eğitim anlayışı bireysel gelişimi, ortak akıl ve toplumsal bilinçle birlikte ele alır. Hizmet Hareketi’nin eğitim felsefesinde de ortak akıl, kolektif şuur ve bireysel gelişim birlikte değerlendirilir. Birey, topluma karşı sorumluluk taşıyan bir değer öznesi olarak yetiştirilir. Bu yaklaşım, evrensel eğitimin “sosyal sorumluluk sahibi birey” idealini yansıtır.

Sonuç olarak evrensel eğitim değerleri ile Fethullah Gülen Hocaefendi’nin eğitim felsefesi arasında güçlü bir değer ortaklığı bulunmaktadır. Sevgi, adalet, sorumluluk, fedakârlık, empati, diyalog ve ahlâk merkezli eğitim anlayışı; her iki yaklaşımda da temel hedef olarak karşımıza çıkar. Hizmet Hareketi’nin eğitim anlayışı, bu evrensel değerleri özgün bir yorumla ele alarak insan-ı kâmil idealine yönelen bütüncül bir eğitim modeli ortaya koymaktadır. Bu yönüyle Hocaefendi’nin eğitim felsefesi, evrensel değerlerle çatışan değil; onları derinleştiren ve yaşayan bir eğitim anlayışı olarak dikkat çekmektedir.