Motorin 100 TL sınırını aştı: Türkiye ekonomisini ve üretimi nasıl etkileyecek?

BBC Türkçe'ye konuşan uzmanlar ve sektör temsilcileri, bu kritik eşiğin açılmasının başta tarım, nakliye ve perakende olmak üzere tüm tedarik zincirini nasıl sarsacağını değerlendiriyor.

Tarım ve Çiftçi Üzerindeki Baskı Büyüyor

Tarımsal üretim, motorin maliyetlerindeki artıştan en sert etkilenen alanların başında geliyor. Traktörden biçerdövere, sulama pompalarından ürünlerin sevkiyatına kadar sürecin her aşamasında mazot kullanılıyor.

Artan Girdi Yükü: 1.000 litre mazot 100 bin TL’ye mal olurken, litre başına gelen her 1 TL'lik artış çiftçinin faturasına 1.000 TL ekliyor.

Destekler Yetersiz Kalıyor: TMMOB Ziraat Mühendisleri Odası Başkanı Hasan Murat Kapıkıran, yeni modelde dekar başına verilen 400 TL'lik temel desteğin yalnızca yaklaşık 4 litre motorin almaya yettiğini, bunun da bir dekar hububat için gereken 8-9 litrelik mazot ihtiyacının ancak yarısını karşıladığını belirtiyor.

Borçlanma ve Üretimden Kopuş: Yeterli finansmana erişemeyen çiftçiler girdileri vadeli alıp borçlarını hasat sonu ödemeye çalışıyor. Beklenen gelir elde edilemediğinde ise haciz riskleri ve üretimden çekilme tehlikesi baş gösteriyor.

Lojistik, Nakliye ve Tedarik Zinciri

Motorin yalnızca tarlada değil, ürünlerin tarladan raflara gelene kadar geçirdiği tüm taşıma aşamalarında kilit rol oynamaktadır.

Çoklu Taşıma Maliyeti: Ürünlerin yerel toplayıcılardan büyük tüccarlara ve depolara taşınması sırasında birden fazla lojistik adım devreye girdiği için, mazot artışları zincirleme olarak maliyeti katlıyor.

Sektörel Etki Alanı: Taşımacılık, tır ve kamyon filoları, toplu taşıma, taksi ve kurye işletmeleri ile inşaat ve madencilik sektörleri başından sonuna kadar bu artıştan doğrudan etkileniyor.

Market Raflarına ve Enflasyona Yansıyacak mı?

İstanbul Perakendeciler Derneği (İstanbul PERDER) Başkanı Rahmi Kartal, pompadaki bu artışın market raflarına doğrudan ve %10-20 gibi yüksek oranlarda anında yansımayacağını savunuyor.

Rekabet Baskısı: Firmaların rekabet koşulları nedeniyle yeni fiyat listelerini hemen raflara yansıtmadığı, aksi takdirde müşterilerini çevre marketlere kaptırma riskiyle karşılaştıkları belirtiliyor.

Arz Fazlası Fiyat Artışını Sınırlıyor: Bu yıl birçok tarım ürünün arzında bolluk yaşanması ve bazı ürün fiyatlarının geçen yılın gerisinde kalması, akaryakıt maliyetinin raf fiyatlarına geçişini kısmen yavaşlatan unsurlar arasında yer alıyor. Ancak uzmanlar, yüksek fiyatların kalıcı olması durumunda akaryakıt farkının zamanla etiketlere kaçınılmaz olarak yansıyacağı uyarısında bulunuyor.

Ekonomi Yönetiminin Yaklaşımı

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, katıldığı bir yayında eşel mobil uygulamasının mazotta yıl sonuna kadar kısmen sürdürüleceğini, ancak 2027 yılında devam etmeyeceğini açıkladı. Türkiye’deki mazot fiyatlarının Avrupa standartlarına göre hâlâ daha düşük olduğunu belirten Şimşek, devletin vergiden feragat ettiğini vurguladı.

Sektör temsilcileri ise yapısal sorunlar çözülmeden ve girdi maliyetleri (gübre, tohum, enerji) aşağı çekilmeden geçici indirimlerin kalıcı bir çözüm sunamayacağının altını çiziyor.