Reform taslağı sızdı: Türkiye demokraside AB şartlarına tabi olmak zorunda kalacak!

Avrupa Birliği, üyelik süreci yıllardır devam eden aday ülkelere tam üyelik öncesinde ortak pazara daha geniş erişim sağlamaya hazırlanıyor. Avrupa Komisyonu’nun hazırladığı ve ABD merkezli Politico’nun ulaştığı taslak plana göre aday ülkelere 'kademeli entegrasyon' kapsamında ticaret, araştırma ve sanayi alanlarında yeni imkanlar sunulacak. Türkiye de planın kapsadığı aday ülkeler arasında yer alıyor. Planın Türkiye açısından önemi, Ankara’nın AB ile halihazırda Gümrük Birliği içinde olması nedeniyle farklılaşıyor. Türkiye ile AB arasındaki Gümrük Birliği 1995'ten beri yürürlükte ve esas olarak sanayi ürünleri ile işlenmiş tarım ürünlerini kapsıyor. AB Komisyonu’na göre iki taraf arasındaki mal ticareti 2025’te 217,6 milyar euro ile rekor seviyeye ulaştı. Türkiye, aynı yıl AB’nin dünya ile mal ticaretinde beşinci büyük ticaret ortağı oldu.

TÜRKİYE'YE YENİ ALAN AÇAR

Karar'da yer alan habere göre komisyonun hazırladığı taslakta aday ülkeler için öngörülen entegrasyon, mevcut ticaret düzenlemelerinin ötesine geçebilecek bir çerçeve sunuyor. AB, mevzuat uyumu ve uygulama kapasitesinin yeterli olduğu alanlarda araştırma, inovasyon, sanayi işbirliğine daha fazla erişim sağlamayı; bazı alanlarda ise ortak pazara katılımı genişletmeyi planlıyor.

Yarı iletkenler, kuantum teknolojileri, biyoteknoloji, yapay zeka ve uzay, daha yakın işbirliği düşünülen sektörler arasında sıralanıyor. Bu çerçevenin Türkiye açısından, yalnızca gümrüklerin kaldırılması değil, Türkiye’nin AB ekonomik değer zincirlerine daha fazla dahil edilmesi anlamı taşıyor. Ancak taslakta bunun otomatik bir hak olarak değil, ülkenin AB ile mevzuat ve stratejik uyum düzeyine bağlı olarak verilmesi öngörülüyor. Türkiye ile AB arasındaki mevcut Gümrük Birliği de esas olarak malları kapsadığı için, önerilen yeni model özellikle bunun dışında kalan işbirliği alanları bakımından önem taşıyabilir.

ENTEGRASYON ŞARTLARI VAR

Komisyonun önerisi ekonomik imkanları siyasi ve stratejik koşullara bağlıyor. Aday ülkelerin AB’nin dış politika hedefleriyle uyumlu hareket etmesi, hassas teknolojileri AB’nin 'hasım devletler' dediği ülkelere aktarmaması ve yatırım taraması, ihracat kontrolleri ile yaptırımlar konusunda işbirliği yapması bekleniyor. Yarı iletkenlerden yapay zekaya kadar stratejik sektörlere erişimde kritik bağımlılıklar ve tedarik zinciri riskleri de dikkate alınacak. Bu nedenle model, üyelik ile mevcut ortaklık arasına yeni bir ekonomik entegrasyon katmanı eklemeyi hedefliyor. Ancak şartlar yerine getirilmediğinde bu iltimaslar geri alınabilecek. Taslakta, yükümlülüklerin yerine getirilmemesi halinde katılımın askıya alınabileceği veya tamamen geri çekilebileceği belirtiliyor.

ÜYELİK SİSTEMİ DEĞİŞİYOR MU?

Komisyon taslağı yalnızca aday ülkelere verilecek ekonomik imkanları değil, AB’nin genişleme sonrasında nasıl çalışacağını da ele alıyor. Üyelerin sayısının artmasıyla birlikte özellikle yaptırımlar ve dış politika gibi alanlarda oybirliği kuralının karar alma süreçlerini yavaşlatabileceği belirtiliyor. Bu nedenle bazı kararların nitelikli çoğunlukla alınmasını sağlayan mekanizmaların daha fazla kullanılması öneriliyor. Taslağa göre Ukrayna, Moldova, Arnavutluk ve Karadağ için üyelik sürecini hızlandırmaya yönelik yol haritaları hazırlanırken, Türkiye, Sırbistan, Kuzey Makedonya, Kosova ve Bosna-Hersek gibi ülkelerin müzakereleri daha yavaş ilerliyor. Komisyon, bu ülkelerin AB’den uzaklaşması veya Rusya ya da Çin’e daha fazla yaklaşması riskine dikkat çekiyor. Komisyonun önerisinin 6 Ekim’de üst düzey yetkililere sunulması, AB liderlerinin ise 15 Ekim’de başlayacak iki günlük Brüksel zirvesinde genişleme ve aday ülkelere sunulacak imkanları ele alması bekleniyor. Dolayısıyla bugün itibarıyla söz konusu düzenleme yürürlükte bir AB politikası değil, Komisyon tarafından hazırlanan bir taslak niteliğinde.