İran’dan Hürmüz için 14 maddelik plan: Yeni öneri neler içeriyor?

ABD ile İran arasında savaşın sona erdirilmesine yönelik anlaşma taslakları üzerinde görüşmeler sürerken, ABD Başkanı Donald Trump yeni bir askeri seçenek ihtimalini de gündemde tutuyor. Trump, pazar günü yaptığı açıklamada, “Kötü bir şey yaparlarsa bu ihtimal gerçekleşebilir… şimdilik bekleyip göreceğiz” dedi.

Bu açıklama, Tahran’ın geçtiğimiz perşembe günü Pakistan aracılığıyla Washington’a sunduğu güncellenmiş 14 maddelik teklifin ardından geldi.

NEDİR BU 14 MADDE?

Cumhuriyet'te yer alan habere göre İran’ın '14 maddelik planı' kamuya açık, doğrulanmış bir metin olarak yayımlanmış değil. Medyaya yansıyan bilgiler (özellikle Axios ve bölgesel kaynaklar) bu planın tam metnini değil, öne çıkan başlıklarını ve çerçevesini aktarıyor. Yani aşağıdaki maddeler, sızan/aktarılan içeriklere dayalı rekonstrüksiyon niteliğinde.

Buna göre planın omurgası şu 14 başlık etrafında şekilleniyor:

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik tüm askeri operasyonlarının durdurulması

Kalıcı ateşkes için uluslararası güvence mekanizması kurulması

ABD’nin İran limanlarına uyguladığı deniz ablukasının kaldırılması

Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması

Boğazın açılmasının ardından güvenlik ve kontrolün İran’da kalması

Hürmüz için yaklaşık 1 aylık teknik/diplomatik müzakere süreci

İran ve Lübnan’daki çatışmaların eş zamanlı olarak sona erdirilmesi

ABD’nin İran’a yönelik yeni saldırı başlatmayacağına dair taahhüt

Taraflar arasında güven artırıcı adımların uygulanması

Ekonomik yaptırımların kademeli olarak hafifletilmesi

İran’ın uluslararası ticarete yeniden erişiminin sağlanması

Nükleer müzakerelerin ilk aşamada gündem dışı bırakılması

İlk anlaşma sonrası nükleer dosya için ayrı bir müzakere süreci başlatılması

İran’ın uranyum zenginleştirme hakkının ilerleyen aşamada tanınması

Bu planın en dikkat çekici yönü şu:

İran, önce savaş + abluka + Hürmüz krizini çözmek,

Sonra nükleer konuyu konuşmak istiyor.

Bu da ABD’nin yaklaşımıyla doğrudan çelişiyor. Çünkü Washington, tam tersine, nükleer meselenin en başta çözülmesini şart koşuyor.

HÜRMÜZ İÇİN 1 AY SÜRE 

Teklifin detaylarına hâkim iki kaynağa göre plan, Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması, İran limanlarına uygulanan ABD deniz ablukasının kaldırılması ve İran ile Lübnan’daki savaşın kalıcı şekilde sona erdirilmesi için bir aylık müzakere süresi öngörüyor.

Aynı kaynaklar, İran’ın nükleer programına ilişkin yeni müzakerelerin ise ancak bu ilk anlaşmanın sağlanmasının ardından başlayacağını ve bunun da ek bir aylık süreci kapsayacağını belirtti.

ASKERİ SEÇENEK MASADA 

Trump, cumartesi günü yaptığı açıklamada İran teklifini inceleyeceğini söylese de, daha sonra Truth Social platformunda yaptığı paylaşımda planın kabul edilebilir görünmediğini ima etti. Trump, “İran, son 47 yılda dünyaya verdiği zarar için henüz yeterince bedel ödemedi” ifadelerini kullandı.